UWAGA ! MORŚWIN | AMPLIFICADOR 5
INSTALACJA BLUETOOTH, Ratusz Staromiejski w Gdańsku
18.06 - 30.06.2010
Przyjdź i włącz bluetooth w swoim telefonie !
|
18.06.2010 Ratusz Staromiejski w Gdańsku
URUCHOMIENIE INSTALACJI BLUETOOTH, godz. 12.00
WARSZTATY, godz. 14.00
WYKŁAD : MAŁY WALEŃ – DUŻY PROBLEM
godz. 15.30, prof. Krzysztof Skóra, Stacja Morska IO UG. Sala Mieszczańska Ratusza Staromiejskiego
KONCERT / PERFORMANCE NA TELEFONY KOMÓRKOWE
godz. 17.00, Skwer Heweliusza
|
Projekt odbywa się w ramach organizowanego przez Nadbałtyckie Centrum Kultury 6. Festiwalu Kultur Świata "Okno na Świat"
AMPLIFICADOR
Amplificador w języku portugalskim znaczy wzmacniacz. Projekt Amplificador 5 poświęcony jest bałtyckim morświnom. Podczas pracy nad projektami z tego cyklu zazwyczaj "wzmacniam" i przedstawiam odnalezione, wybrane fenomeny i zjawiska akustyczne, staram się zwrócić swoją i innych uwagę na dźwiękową sferę naszej rzeczywistości.
Projekty z cyklu Amplificador dotyczyły bardzo różnych sfer życia, ale łączy je zawsze perspektywa akustyczna, dźwiękowe postrzeganie otaczającego świata. Nagrywałem emigrantów i ich akustyczne otoczenie w Londynie czy tworzyłem wyimaginowany soundscape przeszłości i przyszłości wybranego miejsca w Gdańsku. Tym razem zainteresował mnie pewien konkretny fenomen związany z morświnem - ssakiem żyjącym w Bałtyku.
Projekt Amplificador 5 narodził się podczas warsztatów dla artystów, jakie w roku 2008 Stacja Morska w Helu zorganizowała wraz z Nadbałtyckim Centrum Kultury. Wtedy właśnie dowiedziałem się o projekcie "Czynnej ochrony morświnów przed przyłowem", realizowanym przez tę placówkę na obszarze Zatoki Puckiej. Miałem też okazję od kuchni poznać niesamowite miejsce, jakim jest sama stacja oraz niecodzienne akustyczne metody pracy stosowane podczas realizacji tego arcyważnego, z punktu widzenia ochrony ginącego morświna, projektu.
Projekt dźwiękowy Amplificador 5, jaki realizuję we współpracy ze Stacją Morską oraz Nadbałtyckim Centrum Kultury, dotyczy właśnie bardzo ważnej w życiu tego ssaka akustycznej sfery bytowania, jaką jest echolokacja. Poniższy tekst stanowi wprowadzenie w tematykę życia i ochrony bałtyckich morświnów oraz opisuje działania artystyczne zainspirowane ich życiem. Realizacja projektu rozpoczyna się w ramach festiwalu "Okno na świat" w dniu 18 czerwca 2010 roku w Gdańsku.
UWAGA ! MORŚWIN
Zainstalowany w budynku Ratusza Staromiejskiego w Gdańsku nadajnik komunikacji bezprzewodowej bluetooth, umożliwi osobom znajdującym się w jego zasięgu łączenie się z nim za pomocą telefonu komórkowego. Po aktywowaniu w telefonie protokołu bluetooth nadajnik wysyła do każdego odnalezionego aparatu wiadomość zapraszającą do pobierania plików dźwiękowych.
Krótkie formy akustyczne, czyli nagrania syntetycznej reprezentacji dźwięków wydawanych przez morświny, przerodzą się podczas projektu Amplificador 5 w dzwonki do telefonów komórkowych. Będą one rozpowszechniane w formacie mp3. Krótkie dynamicznie zmienne zdarzenia dźwiękowe jakim są tzw. "click-trains" generowane podczas echolokacji przez morświny doskonale spełniają funkcję wypełniających ostatnimi czasy obficie audiosferę sygnałów telefonów komórkowych.
Aby pozostać w zgodzie z prawdą biologiczną należy jednak pamiętać, że nie będą to prawdziwe dźwięki morświnów, ale ich syntetyczna reprezentacja, pewien akustyczny fantom, odpowiednik rzeczywistości, której nie można usłyszeć.
Podczas echolokacji morświny operują częstotliwościami spoza zakresu słyszalności ludzkiego ucha.
Oprogramowanie służące do odczytu i analizy danych akustycznych gromadzonych przez naukowców posiada pewną uboczną funkcję. Chodzi o syntezator dźwięku, który na podstawie danych tworzy syntetyczne zdarzenia dźwiękowe, symulując w sposób słyszalny dla ucha ludzkiego, dźwięki wydawane przez morświny. Z punktu widzenia projektu badawczego jest to funkcja poboczna i często zupełnie nieużywana, z punktu widzenia artysty zajmującego się dźwiękiem ciekawa czy wręcz kluczowa.
Dzięki uprzejmości Stacji Morskiej w Helu, zaistniała możliwość wykorzystania tych syntetycznych nagrań na polu działań artystycznych.
Stacja Morska udostępniła nagrania zsyntetyzowanych "click-trains" z różnych okresów pracy wykrywaczy morświnów. Zaznaczyć należy, że rejestracja pojawienia się morświna to sytuacja niezmiernie rzadka. Wiele osób zajmujących się morświnami profesjonalnie nigdy nie widziało żywego morświna. Morświn to zwierzę bardzo wrażliwe i płochliwe, unikające kontaktów z człowiekiem.
Najważniejszym wydarzeniem w ramach projektu Amplificador 5 będzie performance zrealizowany tylko przy pomocy telefonów komórkowych zaopatrzonych w wyżej opisane dźwięki. Zaproszona do prac przygotowawczych i warsztatowych grupa wykonawców wyposaży swoje telefony w przygotowany specjalnie zestaw dzwonków telefonicznych. Rolą wykonawców będzie odpowiednie wyeksponowanie telefonów, tak aby dźwięki dobiegające z nich były dobrze słyszalne. Wykonawcy używając kreatywnie swojego telefonu, stworzą rodzaj improwizowanej kompozycji w przestrzeni publicznej miasta. Powstanie ingerująca w atmosferę miejską, dynamiczna struktura elektroakustyczna. Syntetyczne dźwięki generowane na podstawie cyfrowych danych, zarejestrowanych w toni Bałtyku, płynące z telefonów komórkowych, staną się metaforą istnienia innego, fascynującego, lecz obcego świata zwierząt. W tym przypadku świata, w którym głównym medium jest precyzyjnie wykorzystywany dźwięk. Mam również nadzieję, że dźwięki te pozostając w telefonach używane będą na co dzień jako niezwykłe dzwonki telefoniczne.
Aby cała sytuacja warsztatowa została należycie odebrana przez publiczność i uczestników, ważnym elementem całego wydarzenia będzie wykład i prezentacja na temat morświnów oraz metod ich ochrony.
OCHRONA MORŚWINÓW
Obecnie realizowany na Zatoce Puckiej projekt zakłada zmniejszenie liczby poławianych przypadkowo morświnów, które zaplątane w niebezpieczne dla nich sieci giną, nie mogąc zaczerpnąć powietrza. Największe zagrożenie stanowią tzw. stawne sieci skrzelowe. Istnieją już jednak technologie umożliwiające pogodzenie metod pracy rybaków z próbą ograniczenia przyłowu morświna w sieciach.
Dane na temat przemieszczania się morświnów w obrębie wejścia do Zatoki Puckiej zbierane są za pośrednictwem 48 POD'ów, umieszczonych w 2 liniach między Gdynią a Helem. Jedną z bardzo efektywnych metod ochrony tych ssaków przed niebezpiecznym sprzętem rybackim jest akustyczne ostrzeganie przed wystawionymi sieciami. Tę właśnie metodę postanowiono zastosować w ramach pilotażowego projektu ochrony morświnów na wodach Zatoki Puckiej. Plan projektu zakłada zainstalowanie pomiędzy Helem a Gdynią linii ok. 80 niewielkich urządzeń akustycznych zwanych pingerami, które, emitując ostrzegawczy sygnał, będą powstrzymywać morświny przed wpłynięciem do zatoki, gdy na jej wodach będą wystawiane groźne dla nich sieci skrzelowe.
Pingery, rutynowo podwieszane bezpośrednio na rybackich sieciach, w wielu krajach stanowią jedno z najskuteczniejszych narzędzi czynnej ochrony małych waleni przed śmiertelnym ich przyłowem. Emitowane dźwięki są niesłyszalne dla ryb. Rybacy, którzy stosują pingery, budują w oczach społeczeństwa pozytywny wizerunek swojej profesji. Z powodzeniem wykonując swoje zadania, przyczyniają się do ocalenia wielu morświnów.
Projekt realizowany na Zatoce Puckiej zakłada umieszczenie pingerów przy dnie, poprzez ich zakotwiczenie, niezależnie od sieci, aby zamiast dźwiękowego labiryntu stworzyć rodzaj akustycznej linii odstraszającej umieszczonej przed łowiskiem. Realizacja tego projektu zagwarantuje znaczne zmniejszenie, a może nawet całkowitą redukcję śmiertelności morświnów w akwenie Zatoki Puckiej.
W latach 2009-2010 prowadzone są badania nad działaniem bariery akustycznej. Pomiędzy dwiema liniami POD'ów wystawiana będzie okresowo linia złożona z ok. 60 pingerów odstraszających morświny w czasie wzmożonych połowów sieciami skrzelowymi.
W najbliższym czasie rusza także największy projekt monitorowania morświnów w Morzu Bałtyckim SAMBAH (Static Acoustic Monitoring of the Baltic Sea Harbour Porpoise). Nadrzędnym celem działań podjętych w ramach projektu jest oszacowanie zagęszczenia oraz rozmieszczenia morświnów w Morzu Bałtyckim. Naukowcy planują zidentyfikować siedliska szczególnie przez nie preferowane oraz miejsca, gdzie działalność człowieka ma na te walenie duży wpływ. Głównymi narzędziami stosowanymi do realizacji projektu będą również POD-y. Ponad 300 takich urządzeń zostanie rozmieszczonych w płytkich strefach Bałtyku.
Krzysztof Topolski aka Arszyn
MORŚWIN, BIOSONAR, ECHOLOKACJA
Bałtycka populacja morświnów (Phocoena phocoena) jest uznawana za krytycznie zagrożoną wyginięciem, taki też jest jej status na Czerwonej Liście Gatunków Zagrożonych stworzonej przez IUCN (Światową Unię Ochrony Przyrody). Największym dla nich problemem są współcześnie stosowane w rybołówstwie bałtyckim stawne sieci skrzelowe. Zrobione są one z bardzo wytrzymałych, lecz jednocześnie bardzo cienkich nitek nylonowej przędzy, które, zawieszone w toni wodnej, są niewykrywalne dla morświnów. Ssaki te nie mogą ich zauważyć zarówno za pomocą zmysłu wzroku, jak też przy użyciu echolokacji. Tego typu sieci stanowią dla bałtyckich waleni przeszkodę trudną do ominięcia. Oczka narzędzi połowowych są na tyle duże, że pysk lub też ogon morświna zostają bezpowrotnie w nich uwięzione. Innego rodzaju przeszkody i niebezpieczeństwa są możliwe do zlokalizowania przez te ssaki nawet wówczas, gdy zawodzi wzrok. Dzieje się tak dzięki bardzo ważnemu w życiu tych zwierząt systemowi echolokacji, zwanej też akustyczną hydrolokacją. Stanowi ona podstawowy zmysł morświna w orientacji przestrzennej i podczas zdobywania pokarmu. Z tej też przyczyny niezmiernie istotny dla bezpiecznej egzystencji morświnów jest spokój w ich siedlisku. Odgłos śrub i prace silników jednostek pływających , a także niektóre prace hydrotechniczne i detonacje na morskich poligonach płoszą morświny i zakłócają im proces echolokacji. Zwierzęta te, posługując się tym zmysłem w rejonach emisji intensywnych dźwięków obcego pochodzenia, tracą orientację w przestrzeni, mają kłopoty z namierzeniem ryb, porozumiewaniem się, rozpoznawaniem przeszkód etc.
Dźwięk w życiu morświnów jest niezmiernie ważny, płynąc wysyłają one dźwięki o bardzo wysokiej, niesłyszalnej dla ucha ludzkiego częstotliwości, które rozchodzą się w wodzie i odbijają się od napotkanych przedmiotów. Echo powraca do morświna, który analizując je, lokalizuje podwodne przeszkody oraz odnajduje potencjalny pokarm. Dźwięk powstający w ciele tego walenia przed wydostaniem się na zewnątrz przechodzi przez melon, który działa jak swoisty „głośnik” lub też „wzmacniacz”. Jest to, znajdujący się w części czołowej głowy morświna, zbiornik wypełniony tłuszczem, który wzmacnia wysyłane fale akustyczne, a jednocześnie powoduje występowanie charakterystycznego wypukłego czoła u jego posiadaczy. Dźwięk odbity, powracając do ciała morświna przechodzi z kolei przez tzw. kanały tłuszczowe znajdujące się w żuchwie zwierzęcia. Pełnią one podobną rolę jak melon.
Ten specyficzny sposób ustalania przez niektóre organizmy żywe swojego położenia względem otaczających je przedmiotów, pomocny w lokalizowaniu przeszkód lub potencjalnej ofiary, jakim jest echolokacja, wymaga użycia bardzo specyficznej częstotliwości dźwięków. Są to ultradźwięki - dźwięki niesłyszalne dla ludzi, częstotliwość ich fali waha się pomiędzy 100-150kHz. Dźwięki te, odbierane po odbiciu się od przedmiotu w postaci echa, tworzą w mózgu zwierzęcia coś w rodzaju mapy pozwalającej na omijanie przeszkód i ściganie ofiary.
Ultradźwięki można zarejestrować dzięki odpowiednio do tego przygotowanym przyrządom akustycznym. Detektorami są podwodne mikrofony – hydrofony, służące do wychwytywania większości dźwięków rozchodzących się w wodzie. Są one pomocne w badaniu obecności waleni. Jest to metoda dużo efektywniejsza niż obserwacje wizualne, ponieważ ma znacznie mniej ograniczeń. W działaniu hydrofonu nie przeszkadza bowiem słaba widoczność, spowodowana na przykład ciemnościami czy mgłą. Ponadto jego zasięg jest o wiele większy niż zasięg ludzkiego wzroku, nawet gdy jest on wspomagany przez lornetki czy kamery. Hydrofony stanowią część tak zwanych POD-ów stosowanych do monitoringu morświnów. POD zbudowany z hydrofonu, rejestratora sygnałów i źródła zasilania jest urządzeniem autonomicznym. Jego nazwa jest skrótem zaczerpniętym z języka angielskiego – POrpoise Detector (wykrywacz morświnów). Na podstawie m.in. analizy częstotliwości nagranych dźwięków możliwe jest stwierdzenie, czy należą one do morświnów czy też nie. POD-y są urządzeniami szczególnie przydatnymi do badań w obszarach o bardzo małym zagęszczeniu populacji waleni dzięki ciągłej pracy w miejscach, w których są zakotwiczone. Pozwalają one na stwierdzenie obecności zwierzęcia w promieniu kilkuset metrów od miejsca ich zakotwiczenia. POD może pracować bez obsługi przez okres do około 2 miesięcy, co limituje trwałość zasilających urządzenie baterii.
POD-y używane są do rejestracji obecności morświnów w ramach prowadzonego przez Stację Morską w Helu projektu ochrony tych małych waleni przed przyłowem w Zatoce Puckiej.
Morświny w Polsce są chronione ustawą z 1984 roku, w 2004 r. zostały wpisane przez Ministerstwo Środowiska na listę gatunków wymagających czynnej ochrony, chronimy je także w ramach Dyrektywy Siedliskowej UE i systemu NATURA 2000. W jego ramach morświnowi dedykowany jest obszar chronionej przyrody obejmujący tę część Zatoki Puckiej, z której pochodzi najwięcej raportów o występowaniu tych ssaków.
Polska w ramach Konwencji Bońskiej jest również sygnatariuszem Porozumienia o Ochronie Małych Waleni Morza Bałtyckiego, Północno-Wschodniego Atlantyku, Morza Irlandzkiego i Północnego - ASCOBANS, w ramach którego w latach 2001-2003 opracowano plan odtworzenia bałtyckiej populacji morświnów – „Plan Jastarnia”. Dokument ten zaleca sygnatariuszom podejmowanie form aktywnej ochrony gatunku. Projekt czynnej ochrony morświnów przed przyłowem realizowany przez Stację Morską IO UG w Helu jest wypełnieniem nałożonych przez porozumienie zobowiązań.
Monika Selin, Stacja Morska IO UG.
Materiały informacyjne dotyczące morświnów opracowano na podstawie tekstów udostępnionych przez Stację Morską IOUG w Helu.
Więcej informacji na temat tych ssaków, a także fotografie oraz filmy można znaleźć na stronie :
www.morswin.pl
Zrealizowano przy pomocy finansowej Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Pragnę podziękować osobom, bez którch pomocy i zaangażowania realizacja projektu była by niemożliwa :
Załoga Stacji Morskiej w Helu: Krzysztof Skóra, Monika Selin, Radomił Koza, Iwona Pawliczka
oraz :
prof. Jarosław Tęgowski, Mats Amundin, Magdalena Zakrzewska-Duda, Aleksandra Halicka, Sebastian Grzymała, Jakub Topolski, Moonmedness, Andrzej Wróblewski, Monika i Janek Topolscy, Janusz Topolski, Maciej Wojnicki
ATTENTION! PORPOISE | AMPLIFICADOR 5
BLUETOOTH INSTALLATION, The Old Town Hall in Gdańsk
18.06 – 30.06.2010
Come along and turn on the Bluetooth in your mobile!
18.06.2010 The Old Town Hall in Gdańsk
OPENING OF THE BLUETOOTH INSTALLATION 12 pm
WORKSHOPS 2 pm
LECTURE : SMALL CETACEAN – BIG PROBLEM 3.30 pm, Prof. Krzysztof Skóra, Hel Marine Station IO UG
CONCERT / PERFORMANCE FOR MOBILE PHONES 5 pm, Hevelius Square
The project takes place within the framework of 6th Festival of World Cultures “Window onto the World” organised by the Baltic Sea Cultural Centre.
ATTENTION! PORPOISE
Wireless Bluetooth transmitter installed in The Old Town Hall in Gdańsk will enable people within its coverage to connect to it with their mobile phones. After activating Bluetooth protocol in a mobile phone, transmitter is sending to each identified device message inviting to download sound files.
During the project “Amplificador 5” short acoustic forms, namely recordings of synthetic representation of sounds emitted by porpoises will be transformed into mobile phone ringtones. They will be available in mp3 format. Short, dynamically variable acoustic events also called “click-trains” are generated by porpoises during echolocation. They perfectly serve the purpose of being the mobile phone tones that fill the audiospace so ubiquitously recently. It has to be mentioned that they will not be the real sounds of porpoises but their synthetic representation, some kind of acoustic phantom, equivalent of reality that cannot be heard.
During echolocation porpoises use frequencies beyond the range of human ear.
Software that is used for reading and analysis of acoustic data gathered by scientists has some side function. Namely, the sound synthesiser that creates synthetic acoustic events simulating sounds emitted by porpoises in the way that is audible for human ear. As far as the research project is concerned it is a side function and very often unused; from the point of view of sound artist it is very interesting or even essential.
Thanks to the courtesy of Hel Marine Station, the use of these synthetic recordings became possible in the field of artistic activity.
The Marine Station made available recordings of synthesised “click-trains” from different periods of work of porpoise detectors. It has to be stressed that recording of the presence of porpoise is a very rare event. Many people professionally dealing with porpoises never actually saw live porpoise. It is very sensitive and shy animal and avoids contact with humans.
The main event of the “Amplificador 5” project will be the performance with the use of mobile phones equipped with aforementioned sounds. A group of performers invited to participate in preparatory and workshop activities will equip their mobiles with especially prepared set of ring tones. The task of performers will be an appropriate exposition of phones so that the sounds are audible. Creatively using their phones, the performers will produce a kind of improvised composition in the public space of the city. Dynamic, electroacoustic structure will be created that will interfere with atmosphere of the city. Synthetic sounds generated from digital data recorded in the depths of Baltic Sea will become a metaphor for another, fascinating but alien world of animals. In this case, the world in which the main medium is specifically used sound. I also hope that these sounds left in the mobile phones will be used as extraordinary mobile ringtones.
The lecture and presentation on porpoises and methods of their protection will be very important element of the whole event. It will ensure that the workshop activity is met with appropriate reception from public and participants.
Krzysztof Topolski aka Arszyn
PORPOISE, BIOSONAR, ECHOLOCATION
Baltic population of porpoises (Phocoena phocoena) is considered to be at critical risk of extinction. This is reflected in its inclusion on Red List of Threatened Species created by IUCN (International Union for Conservation of Nature)
The biggest problem they face today is use of modern fishing nets in Baltic Sea. They are made of very thin yet very durable yarn of nylon threads which when floating in the deep sea are undetectable for porpoises. These mammals are not able to sense them either with vision or with echolocation. This type of fishing net is a barrier difficult for Baltic cetaceans to by-pass. Loops in the mesh are big enough to trap porpoise’s muzzle or tail irretrievably. These mammals can locate other types of obstacles and dangers even when the vision is poor using the system of echolocation also called acoustic hydrolocation. Being the main sense the porpoises use to orientate in space and during foraging, it is very important for their living. For that reason it is essential for their safe existence to have peace and quiet in their habitat. The sound of power screws and engines of watercrafts and some of the hydrotechnical works and detonations at military marine grounds scares away porpoises and interfere with their process of echolocation. The animals using this sense near the source of intensive foreign sounds loose sense of direction in space, have difficulty locating fish, communicating with each other, identifying obstructions, etc.
Sound in the life of porpoise is extremely important. While swimming they emit high frequency sounds, inaudible to human ear, which penetrate water and reflect from objects. Echo reflects back to porpoise that analyzes it and locates underwater obstacles as well as identifies potential food. Before it gets out, the sound that is created in the body of this cetacean goes through melon, that acts as a kind of “speaker” or “amplifier”. It is a container filled with fat, located in the frontal part of porpoise, that amplifies emitted acoustic waves. It also gives porpoise its characteristic protruding forehead. The reflected sound coming back to the body of porpoise goes through so-called fat canals located in the mandible. They function similarly to melon.
This specific way of establishing their position in relation to objects and helping to localize obstructions and potential prey by some of the living organisms is called echolocation and requires using very specific frequency of sounds. They are ultrasounds – sounds inaudible to humans, with frequencies ranging from 100 to 150 kHz. These sounds, received after reflection from an object in the form of echo, create in the brain some kind of a map that allows bypassing obstacles and pursuing the prey.
Ultrasounds can be recorded with specifically designed acoustic devices. Detectors are underwater microphones – hydrophones, designed to pick up most of the sounds in water. They are helpful with monitoring the presence of cetaceans. This method is much more effective than the visual observation because it has fewer limitations. Poor visibility caused for example by darkness or fog does not hinder the functioning of the hydrophone. Moreover, its range is much further than the human eye even when supported with binoculars and cameras. Hydrophones are part of so-called PODs used to monitor porpoises. POD consisting from hydrophone, signal recorder and power source is autonomic device. POD stands for POrpoise Detector. Analysing the frequency of recorded sounds allows determining whether they belong to porpoises or not. Thanks to its constant work in the place where they are anchored PODs are especially helpful with investigation in areas where there is low density of cetacean population. They allow to monitor the presence of animal in radius of few hundred meters from the place of its anchorage . POD can work without attending to it for about 2 months limited by battery life of the device.
PODs are used to record presence of porpoises in a project run by Hel Marine Station aimed to protect small cetacean from bycatch in Puck Bay.
Porpoise is protected by 1984 Act and in 2004 was approved by Ministry of the Environment to be included on the list of species requiring active protection. It is also protected within The EU Habitats Directive and the system NATURE 2000. Within this project porpoises were granted the dedicated protected area covering the part of Puck Bay that recorded the highest presence of these mammals.
Poland as a member of Bonn Convention is also signatory of Agreement on the Conservation of Small Cetaceans in the Baltic and North Seas (ASCOBANS). A plan of restoration of Baltic population of porpoises was created in the period of 2001 – 2003 within its framework of the agreement. This document recommends active protection of species. Project of active protection of porpoises from bycatch carried out by Hel Marine Station fulfils Poland’s obligations in regards to the Convention.
Monika Selin, Marine Station IO UG
Translation by Andrzej Wróblewski
Materials on porpoises were based on texts made available by Hel Marine Station IO UG
More information about these mammals and also photographs and films can be found on the website:
www.morswin.pl
The project is funded by The Ministry of Culture and National Heritage
I would like to thank people whose help and involvement was indispensable for this project:
Hel Marine Station team : Krzysztof Skóra, Monika Selin, Radomił Koza, Iwona Pawliczka.
and also :
Mats Amundin, Prof. Jarosław Tęgowski, Magdalena Zakrzewska-Duda, Aleksandra Halicka, Sebastian Grzymała, Jakub Topolski, Moonmadness, Andrzej Wróblewski, Monika i Janek Topolscy, Janusz Topolski, Maciej Wojnicki
